Wat zijn demonen?

Volgens het Van Dale woordenboek betekent het woord demon ‘duivel’ of ‘boze geest’. Andere betekenissen die ik tijdens mijn zoektocht tegenkwam zijn de volgende:

• Bode van Satan
• Gevallen engel
• Halfgod
• Duivelsmens
• Attribuut van een heilige
• Hemelgeest van lagere orde die contact heeft met mensen
• Een bovennatuurlijk wezen dat deels goed is en deels kwaad.

Dit lijstje maakt duidelijk dat het woord ‘demon’ veel betekenissen heeft en dat die niet allemaal negatief zijn. Hoe komt het dan dat demonen tegenwoordig vooral als gevaarlijke en bedrieglijke entiteiten worden gezien? Het antwoord op die vraag vind je terug in het verleden.

Hoe keken mensen vroeger tegen demonen aan?

Hier, in het Westen, is het woord ‘demon’ een afgeleide van het Griekse ‘daimon’ of ‘deamon’. De betekenis van het woord ‘daimon’ werd vroeger op verschillende manieren uitgelegd en veranderde door de eeuwen heen. In elk geval waren daimons geen mensen of goden, maar bovennatuurlijke wezens. Zij werden ook wel halfgoden genoemd. Daimons hadden een overwegend vriendelijk karakter en zij vulden de kloof tussen de mensen en de goden op.

De engel en de ‘duivel’

Je hebt vast wel eens gehoord van het engeltje en duiveltje op je schouder, maar wist je dat die stokoud zijn? De filosoof Socrates (469-399 voor Chr.) deelde zijn ideeën over daimons met de wereld, waardoor ze hun weg naar de folklore vonden. Zo ontstonden verhalen waarin elke sterveling minstens één beschermende daimon had. Later werden het er zelfs twee. Dat zijn de bekende engel en duivel die kibbelen over goed en slecht gedrag van de persoon met wie ze verbonden zijn.

Demonen als boodschappers tussen mensen en goden

Plato (427-347 voor Chr.), een bekende leerling van Socrates, beschreef daimons als boodschappers tussen goden en mensen. Daimons vervulden om die reden een belangrijke rol. Zonder daimons was communicatie tussen mensen en goden moeilijk of zelfs onmogelijk. Zo was er een groep daimons, de agathodaimonen, die geluksboodschappen overbracht. De andere groep, de alastores, brachten onheilstijdingen.

Het contact met een daimon was overigens geen eenrichtingsverkeer, maar een wisselwerking. Daimons fungeerden voornamelijk als bemiddelaars of boodschappers tussen goden en mensen over en weer.

Demonen als beschermers van mensen

Daimons zijn enigszins vergelijkbaar met de Romeinse ‘genius’ en ‘iuno’. Zij waren de beschermgeesten van een man (genius) of vrouw (iuno). De Romeinen geloofden dat ieder mens zo’n beschermgeest bij zich had, die hem of haar door het leven begeleidde.

In de 17e eeuw ontstond de overtuiging dat daimons specifieke overleden mensen waren. Zij waren de onzichtbare beschermers van mensen. Het woord daimon verbasterde tot ‘daemon’ en uiteindelijk werd het demon. In die laatste hoedanigheid ging het niet meer om overleden mensen, maar werden demonen beschouwd als andersoortige entiteiten.

Afbeelding: Gevallen engel, Alexandre Cabanel, 1847 (publiek domein)

Demonen of duivels?

Demonen werden onder invloed van de kerkelijke leer niet langer als goedaardig en dienstbaar beschouwd. In plaats daarvan kwamen ze te boek te staan als kwaadaardige gevallen engelen of duivels. Sindsdien associëren de meeste mensen (zelfs veel heksen!) demonen, daemonen en daimons met het kwaad en schrikken ze als je erover begint.

Hoe dan ook kreeg het woord ‘demon’ vanuit christelijk perspectief een onaangename klank. Sindsdien overschaduwt het negatieve beeld van de demon de positieve eigenschappen die demonen hebben.

Het Jodendom en Shedim

In het Jodendom worden demonen Shedim genoemd. Ze zijn niet per se kwaadaardig. Volgens de Talmud bezitten demonen gecombineerde eigenschappen van engelen en mensen. Ze kunnen de toekomst zien en hebben vleugels waarmee ze van de ene kant van de wereld naar de andere vliegen. Ze planten zich voort zoals mensen dat doen en ze zijn sterfelijk. Om in leven te blijven hebben ze eten en drinken nodig. Shedim kunnen zowel goed als kwaad in de zin hebben.

Demonen in onze taal

In onze taal heeft het woord demon meerdere betekenissen die overwegend negatief zijn. Ongewenste of contraproductieve emoties, gevoelens of trauma’s worden soms ‘innerlijke demonen’ genoemd. Het gaat dan altijd om iets waar je vanaf wilt, of iets wat bestreden moet worden, zodat je vooruit komt in het leven. 

Het woord ‘demoniseren’ betekent dat je iets of iemand in een kwaad daglicht stelt. Deze betekenis geeft uiting aan een negatief of afwijzend sentiment. En dat helpt natuurlijk niet om het imago van demonen als entiteit te verbeteren. Integendeel!

Demonen in het animisme

In het animisme (het geloof dat alles bezield is) zie je dat bepaalde natuurgeesten worden beschouwd als demonen. Deze demonen zijn vaak verbonden met een speciale plaats in het landschap. Ze huizen bijvoorbeeld in grotten, de wind, rivieren of gebouwen. Met deze demonen communiceren heeft een heilzaam effect of het brengt onheil. De uitkomst is deels afhankelijk van de vraag. Wat de vraagsteller met het antwoord dat hij krijgt doet is eveneens van invloed op de reactie van deze demonen.

Wat is de Ars Goetia?

The Ars Goetia is een groep van 72 demonen. Zij zijn bijzonder krachtig en voeren het bevel over hun eigen legioenen. Het meest bekende geschrift over deze demonen is ‘The lesser key of Solomon’. Dit is een oude tekst waarin het verhaal van Koning Solomon beschreven is. De oudst bekende lijst van Goetia demonen komt uit de ‘Pseudomonarchia Deamonum’ of ‘Valse Monarchie der Demonen’. Dit geschrift werd in het jaar 1577 gepubliceerd door Johann Weyer en het bevat de namen van 69 demonen en hun rituelen.

Afbeelding: Goya, St. Francis Borgia, ca. 1788 (publiek domein)

Kan je probleemloos met demonen samenwerken?

Ja, dat kan zeker. Demonen worden door sommigen gehaat en gevreesd. Anderen, zoals ik, zien ze als waardevolle metgezellen en leraren. Als heggemoeder heb ik ervaren dat je als heks of wijze vrouw veel van demonen kan leren en dat hun eigenschappen waardevol zijn.

Waarom dan toch al die waarschuwingen voor demonen? Angst en onwetendheid zorgen ervoor dat entiteiten al vlug in de hokjes ‘goed’ of ‘slecht’ belanden, zo ook demonen. Een gebrek aan respect of ervaring kan je zeker wel in de problemen brengen als je contact maakt met demonen. Hetzelfde geldt voor roekeloosheid. Zorg dat je jezelf goed voorbereidt voor je contact maakt met welke demon dan ook.

Is het gevaarlijk om demonen op te roepen?

Het oproepen van demonen wordt vaak afgeraden omdat het gevaarlijk zou zijn. Zelf ben ik er niet zo bang voor. Ik werk regelmatig met demonische entiteiten samen en dat levert geen problemen op. Dat komt niet alleen doordat ik tientallen jaren als wijze vrouw praktiseer en veel ervaring heb. Het heeft ook te maken met openheid.

Zelf treed ik elke entiteit respectvol en met een open houding tegemoet, zonder vooraf een ongefundeerd oordeel te vellen. Oordelen komen meestal voort uit onwetendheid of persoonlijke normen, waarden, ideeën en ervaringen. Dat de meerderheid iets goed of slecht vindt, betekent niet per se dat dit oordeel juist is. Het lijkt me goed om dat te allen tijde in gedachten te houden. Doe gedegen onderzoek en vorm je eigen mening.

Waar kan je op letten als je demonen uitnodigt?

Laat je niet leiden door (voor)oordelen en benader elke demon die je ontmoet met een open blik. Doe niets waar je niet achter staat of waar je (nog) niet klaar voor bent. Op die manier blijf je bij jezelf en hoeft jouw contact met demonen geen problemen op te leveren.