Wat is een Heggemoeder?

De naam heggemoeder heb ik natuurlijk niet zomaar gekozen. Die is ontstaan vanuit mijn achtergrond als wijze vrouw en vanuit de overtuiging dat je uit evenwicht raakt door een hyperfocus op licht en lieflijkheid. Je hebt duisternis en de schemering even hard nodig als het licht.

De heggemoeder of heksenmoeder is een wezen uit de Nederlandse folklore. Vroeger brachten mensen haar in verband met heksen, waarzegsters en wijze vrouwen. Soms werd de wijze vrouw zelf heggemoeder genoemd, al zijn benamingen zoals hagetisse, haghetisse en haegtessa bekender.

Hagetisse, hagedis of heggenrijder

In oude tijden geloofden mensen dat de wijze vrouw de gedaante van een dier kon aannemen en dat zij regelmatig in de vorm van een hagedis over de hagen liep. De haag stond symbool voor de grens tussen de alledaagse realiteit en de spirituele wereld.

De wijze vrouw stond als het ware met een voet in de ‘gewone’ wereld en met haar andere voet in de ‘andere’ werelden. De haag stond tussen haar benen, waardoor het leek alsof ze de haag bereed. Vandaag de dag ‘berijd’ je die symbolische haag als wijze vrouw nog steeds.

Andere mensen konden niet zomaar aan de andere kant van de haag komen. Daarom riepen zij bij magische problemen, zoals beheksing, een wijze vrouw of wijze man te hulp. Wijze vrouwen en mannen waren in oude tijden gerespecteerde leden van de samenleving. Tijdens de heksenvervolging veranderde dat geleidelijk en liepen wijze vrouwen het risico om aan de galg of op de brandstapel te eindigen.

De heggemoeder als entiteit van haag en hazelaar

In het volksgeloof rondom de heggemoeder komt de haag als magische verblijfplaats ook terug. Volgens oude volksverhalen verblijft deze entiteit het liefst in hagen, waarbij ze de voorkeur geeft aan dichte heggen van hazelaarstruiken.

Benamingen die ik tijdens mijn onderzoek naar de heggemoeder ben tegengekomen zijn de volgende:

• Demon
• Nachtspook
• Nachtmerrie
• Kwelgeest
• Plaaggeest.

Volgens sommige bronnen is de heggemoeder een zwarte alf, een wezen dat onderaards leeft en verwant is aan de nachtmerrie. Anderen beweren dat de heggemoeder met de Romeinen meereisde naar het Noorden. ’Hegge’ zou in dit geval ‘rondzwerven over de velden’ betekenen.

Als heidense godheid verschijnt de moeder van de haag in de vorm van een reuzin. Soms neemt zij de gedaante van een woudgeest aan.

De moeder van de haag en ziekte

In de Germaanse mythologie is de heggemoeder een plaaggeest of kwelgeest die voornamelijk gevaarlijk is voor mensen. Zij zou koorts, kwalen en ziektes veroorzaken.

Vroeger bezweek er regelmatig een vrouw aan kraamvrouwenkoorts. Mogelijk komt daar het idee vandaan dat vooral barende vrouwen voor de heggemoeder moeten oppassen. Of er speciale maatregelen werden genomen om de heggemoeder af te weren tijdens bevallingen weet ik niet. Wel waren er vrouwen die zich in het kraambed op magische wijze tegen onheil probeerden te beschermen. Zij gebruikten daar soms een geboortegordel voor.

Wat is een geboortegordel?

Een geboortegordel was een magisch voorwerp met een afwerende en beschermende werking. Geboortegordels waren meestal eigendom van kloosters en de meeste zijn jammerlijk verloren gegaan tijdens de ontbinding van kloosters tussen 1536 en 1541.

Geboortegordels werden ter bescherming rond het lichaam van een barende vrouw gewikkeld, in de hoop onheil af te weren. Ze werden tevens gebruikt in andere hachelijke situaties, zoals veldslagen, stormen en epidemieën.

De Welcome Collection in Groot Brittannië heeft een vijfhonderd jaar oude perkamenten gordel in bezit die tijdens bevallingen gebruikt werd. Deze gordel is drie meter lang en bevat gebeden en religieuze afbeeldingen.

Met welke kruiden kan je de heggemoeder afweren?

Bij het zoeken naar planten die tegen heggemoeders beschermen, kwam ik niet zoveel tegen. Wel vond ik planten die alven afweren. Omdat de heggemoeder tot de alven gerekend wordt, kan je deze planten gebruiken om haar uit de buurt te houden. Planten die tegen de heggemoeder beschermen zijn pioenroos en aronskelk.

Pioenroos

De pioenroos staat van oudsher bekend als een plant die alven zoals de heggemoeder afweert. Rijg pioenzaden aan een ketting om jezelf of je kinderen te beschermen.

Aronskelk

De aronskerk heeft een sterk afwerende werking. Vroeger legden mensen een aronskelk in de wieg om kinderen tegen alven te beschermen. Persoonlijk raad ik dat vanwege de sterk toxische werking van deze plant en zeerste af. Je kan beter een heksensteen boven de wieg ophangen. Begraaf je een aronskelk onder de drempel van je huis, dan durft er geen alf meer in de buurt te komen.

Wat kan je doen tegen koorts die is veroorzaakt door een heksenmoeder

Om heggemoederkoorts te verdrijven, moet je het volgende doen:

• Snij enkele kerven in een reep turf.
• Maak een vuur.
• Verbrand de turf en zorg dat er niets van overblijft.

Het idee hierachter is dat je de heggemoeder die op de turf zit samen met de turf verbrandt. Dat is redelijk meedogenloos, als je het mij vraagt, maar soms heiligt het doel de middelen.

Volgens ‘Natuurtijdschrift’ uit 1828 is er nog een manier om koorts die door een heggemoeder is opgewekt te bestrijden:

• Snij in de ochtend een wilgentak af
• Leg er drie knopen in.
• Spreek het volgende rijmpje uit: ‘goedemorgen Olde (oude), ik geef u de kolde (koorts),goedemorgen Olde.’

Daarna loop je zonder ook maar één keer om te kijken weg. De tak kan je als amulet bij je dragen om de heggemoeder op afstand te houden. Helaas kon ik niets achterhalen wat je met de amulet moet doen als je hem niet langer nodig hebt. Zelf zou ik hem in dat geval begraven, omdat de heggemoeder volgens overleveringen regelmatig naar de benedenwereld afdaalt.

Hoe kan je contact maken met een heggemoeder?

Hoe je contact kan maken met een heggemoeder staat nergens beschreven, maar dat betekent natuurlijk niet dat het onmogelijk is. Zelf heb ik er vanuit een decennialange ervaring als wijze vrouw zo mijn ideeën over.

Ik zou er een stukje turf voor gebruiken, of delen van de hazelaar, zoals bladeren, takken of hazelnoten. Die staan immers in verbinding met de heggemoeder en vormen een mooie brug naar haar wereld.

Hoe jij het maken van contact met een heksenmoeder aanpakt laat ik aan jouw eigen verbeeldingskracht over. In elk geval lijkt het me verstandig om jezelf vooraf te wapenen tegen koorts. Doe je dat niet, dan bezorgt het contact met een heggemoeder je hoogstwaarschijnlijk de koude rillingen.